Blog

45th Anniversary of the Death of a National Benefactor Sophia Hagopian (in Armenian)

28 Նոյ. 1967 – 28 Նոյ. 2012. Ազգային Բարերար Սոֆիա Յակոբեան (Մահուան 45-ամեակին Առիթով)

Հայ իգական սեռին մէջ` եզակի դէմք մը, որուն մեր ժամանակակից պատմութեան մէջ արդարօրէն կարելի է տալ Մեծ Տիկին կոչումը: Երախտաշատ Հայ օգնութեան միութիւնը ՄԱՅՐ կոչեց զայն իրաւացիօրէն` բառին ազնուականութեան մէջ խտացնելով անոր մարդկային եւ ընկերային ամէնէն առաքինի յատկութիւնները նշող իմաստը:

Լուսաւոր դէմք մը, որ մինչեւ մահ հաստատակամ, նախանձախնդիր եւ ուշադիր կը մնայ` չտկարանալու համար մարդկային անցաւոր փառասիրութիւններէն: Մշտարթուն կին` ան կը դիմէ նոյնիսկ խիստ վերաբերումներու, հեռու պահելու համար իրմէ գովքը, գովասանքը, որպէսզի ազգասիրական ճշմարիտ գործը չշփոթուի պարագայական եւ շռայլ ներբողներով:

Մանկութիւն, Պատանեկութիւն,
ԵրիտասարդութիւնՍոֆիա Սեդրակեան-Յակոբեան ծնած է 1885-ին, Բաղէշ (Պիթլիս): 10-11 տարեկանին հայրը զոհ կ՛երթայ 1895-1896 թուականներու 300 հազարէ աւելի խաղաղասէր հայ բնակչութեան ծաւալուն կոտորածներուն:

Ի՜նչ գրել այդ սերունդներու մանկութեան մասին: Մանկութիւն չտեսաւ իրերայաջորդ սերունդներուն մէջ եւ ոչ ոք: Լաւագոյն պարագային… որբանոցներու մէջ կեանք մը, ուր անցած են Սոֆիայի մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը:

Կոտորածներէն ետք, բարեգութ եւրոպացիներու որբանոցներուն մէջ պատսպարուած, հազարաւոր անոք տղաներու եւ աղջիկներու կարգին, Սոֆիային կը վիճակուի Զմիւռնիոյ գերմանական որբանոցին մէջ ապրիլ մինչեւ 1905 թուականները, երբ կը փոխադրուի Միացեալ Նահանգներ եւ կը հաստատուի Ֆրեզնօ:

Յիշեալ որբանոցին մէջ կը ստանայ երկրորդական ուսում եւ հայերէնի կողքին կը տիրապետէ գերմաներէն եւ անգլերէն լեզուներուն:

Ազգականական շրջանակը կ՛ըլլայ սահմանափակ: Եղբայրը եղած է Լոս Անճելըսի «Ասպարէզ» օրաթերթի հիմնադիրներէն` իրաւաբան Արփաքսադ Սեդրակեան: Ունեցած է քոյր մը`  Վերգինէ Գազեան եւ քրոջ աղջիկ մը` տէր եւ տիկին Հերըլտ եւ Տորիս Տերվիշեաններ:

1906-ին կ՛ամուսնանայ Լեւոն Յակոբեանին հետ: Կը կազմուի ներդաշնակ ընտանիք մը, ուր փոխադարձ  գուրգուրանքը, սէրը, գործակցութիւնը կը նկատուին օճախը բնորոշող յատկանիշները: Այդ բոլորին հետ նաեւ բնական ուշիմութիւնը, ձեռներէցութիւնը դուռ կը բանան յարաճուն կերպով բարգաւաճող նիւթական, տնտեսական բախտաւոր վիճակի մը:

Գթութեան Գործը`
Աղբիւր Երջանկութեան1915-ին Է. Ակնունի Քալիֆորնիա կը գործուղուի Հայ կարմիր խաչի մասնաճիւղեր հիմնելու:

Նախաձեռնութիւնը կը սկսի Ֆրեզնոյէն: Երկկողմանի բախտաւորութիւն: Ակնունիին կ՛օգնէ Լեւոն Յակոբեան, իսկ գործին յաջողութեան ոգին կը դառնայ Սոֆիան: Օգնութեան, բարեգթութեան ծաւալուն պահանջը մէկ կողմէ եւ աշխատանքին բնոյթը, մարդկայնութիւնը, հայեցիութիւնը, ազգայնութիւնը միւս կողմէ, միասին բոլորը տեղ կը գտնեն, կը համընկնին Սոֆիայի հոգիին խորը եւ ներաշխարհին մէջ: Երիտասարդ հայուհին կը զգայ, որ գտած է միջոցը, առիթը` գործնապէս դրսեւորելու իր ազգին տալու, ժողովուրդին ծառայելու, իր մանկութեան տառապանքներուն արձագանգելու յարմար դաշտը. Հայ կարմիր խա՜չ:

Այնուհետեւ, Սոֆիան կը դառնայ կազմակերպութեան ոգին: Կը սիրէ գործը, որ բարի էր, կը մխիթարուի միութեան յաջողութիւններով: Կը կազմակերպէ անհամար ձեռնարկներ. կը գուրգուրայ եւ բծախնդրութեամբ կը վերաբերի ժողովուրդէն եկած ամենայետին լումային վրայ, զոր նոյն բծախնդրութեամբ կը վերադարձնէ ժողովուրդին:

Դեր մը ունեցա՞ծ է որբութիւնը ընկերային այսպիսի գործունէութեան մը բնոյթին եւ անոր խանդավառութեամբ փարումին մէջ: Կարեւոր ալ չէ, թէեւ կեանքի փորձառութիւնը իր լուր խօսքը ունի միշտ, եւ ան գիտէր օգնութեան ու նպաստի արժէքը նեղ դրութեան մատնուածներուն մէջ: Գործը կ՛ըլլայ անընդհատ, յարատեւ, ցմահ:

Ամենալայն շրջանակ մը, հիմնուած անոր անշահախնդրութեան, զոհաբերութեանց, վարչական կարողութիւններուն եւ ձեռներէցութեանց փաստերուն վրայ, մնայուն կերպով զայն կը նկատէ Հայ կարմիր խաչի խորհրդանիշ, մայր եւ միութեան ցմահ ատենապետուհին:

ԲարերարուհինՀարուստ կինը` ըստ էութեան:

Նկատելի է անկասկած, որ 1885, իր ծնունդէն ետք, Սոֆիա Յակոբեանի կեանքին մէջ անկիւնադարձային թուականներ եղած են 1895-1896-ը, 1905-ը, 1906-ը եւ այնուհետեւ մինչեւ 1944-ը, երբ կը կորսնցնէ ամուսինը: Ապրուած մեծ ու բացառիկ սիրոյ մը փաստը ակներեւ կը մնայ ամուսնոյն հետ, եւ անոր նկատմամբ` մինչեւ իր մահը: Կը շնչէ ամուսնին յիշատակին հետ եւ հաստատ որոշումն ունի, որ զայն  անպայման անմահացնէ, իրականացնէ անոր կիսաւարտ գործը, որուն ճամբուն վրայ կտրուած էր կեանքին թելը անողոք հիւանդութեան պատճառով:

Տիկին Սոֆիա բազմիցս վկայախօսած է, որ ամուսնոյն թելադրանքն է եղած շարունակել մինչ այդ կատարուած գործը եւ իր կամ իրենց փայփայած ծրագիրները ի կատար ածել:

Սոֆիա Յակոբեան կը գործէ ուժ եւ մղում ստանալով հետապնդուած ծրագիրներու բարոյական արժէքներու մեծութենէն: Ներկայ կ՛ըլլայ ընկերային, հասարակական բոլոր այն ձեռնարկներուն, որոնք համընթաց կը գտնէ իր մեծ սիրոյն ձգտումներուն: Միշտ կը նուիրէ առաւելագոյնը եւ կ՛որոնէ յարմարագոյնը մեծագումար յատկացումներու նպատակին: Հաստատ համոզումն է, որ նիւթական հարստութիւնը արժէք է եւ գնահատելի միայն ա՛յն պարագային, երբ անիկա տրամադրուած է անձնական, հասարակական անհրաժեշտութեանց օգտին:

1950-էն սկսեալ կը բանայ իշխանական յատկացումներու շարքը:

«Լեւոն Յակոբեան Յիշատակի Կեդրոն»
1950-ին, 17 հազար տոլարի փոխարժէքով, Սոֆիա Յակոբեան Ֆրեզնոյի Սան Վոքին շրջանին մէջ կը գնէ հինգ էյքըր տարածութեամբ կանաչ հողաշերտ մը, ներառեալ` յարմարաւէտ շէնքով: Անհրաժեշտ ծախսերն ու նորոգութիւնները կատարելէ ետք կը նուիրէ ՀՕ միութեան Ֆրեզնոյի մասնաճիւղին` որպէս «Լեւոն Յակոբեան յիշատակի կեդրոն»:

Հետագային յիշեալ հողը աւելի՛ եւս կ՛ընդարձակուի: Հեռատես բարերարուհին անոր կից երկու հողաշերտերը կը գնէ եւ կը կցէ կեդրոնին, որուն տարածութիւնը կ՛ըլլայ շուրջ եօթը արտավար:

«Լեւոն Յակոբեան յիշատակի կեդրոն»-ին հանդիսաւոր բացումը կատարուած է 1950-ի յունիս 4-ին: Այդ առթիւ Սիմոն Վրացեան, որ մօտէն ծանօթ եղած է հանգուցեալ Լեւոն Յակոբեանին, յուշագրական յօդուածի մը մէջ կը հաստատէ. «Լեւոն Յակոբեան մշակութային տուն»-ը արդար կոթող մըն է արդարի յիշատակին», եւ ոգեկոչելով ռուս բանաստեղծին խօսքը, թէ` «Քնարը ջարդուած է, բայց լարը դեռ կը հնչէ», կ՛աւելցնէ. «Լեւոնը չկայ մեզի հետ, բայց անոր հոգիին լարերը կը շարունակեն թրթռալ»:

«Լեւոն Յակոբեան Յիշատակի Կեդրոն»-ի
ՀիմնադրամՍոֆիա Յակոբեան ամուսնոյն յիշատակի կեդրոնը ինքնաբաւ դարձնելու համար կը ստեղծէ համանուն հիմնադրամ, որուն մէջ ամէն տարի նուազագոյնը հազար տոլար կը դնէ: 1958-ին, այդ հաշուոյն 10 հազար տոլարի արժեթուղթեր կը փոխանցէ:

Այնուհետեւ բացառիկ նուիրատուութիւններ կը կատարէ զանազան առիթներով:

1967-ին մասնաւոր խօսակցութիւններու մէջ արտայայտուած կ՛ըլլայ, որ «միանգամայն ապահով է Լեւոն Յակոբեան յիշատակի կեդրոնը», ինչ որ կը նշանակէ, թէ «գոյացուած գումարը կամ անոր տոկոսը բաւարար երաշխիք կու տար հաստատութեան ընթացիկ եւ անհրաժեշտ ծախսերը հոգալու ընդմիշտ»: Ներկայիս մասնաւոր յանձնախումբ մը, ի դիմաց Ֆրեզնոյի ՀՕ միութեան մասնաճիւղին, կը յանձանձէ կեդրոնը, որուն արժէքը տասնապատիկ բարձրացած է եւ կը գնահատուի շուրջ քառորդ միլիոն տոլար:

Այցելուն հաստատութեան մուտքին կը կարդայ. «Արդեամբ Սոֆիա եւ Լեւոն Յակոբեաններու»:

Պէյրութի Փալանճեան Ճեմարանի
Համալիրին1956-ին, Փալանճեան Ճեմարանի 25-ամեակի յոբելեանին կը նուիրէ 1500 տոլար` գնելու համար շէնքին մօտ հողամասը իր ամուսնոյն` Լեւոն Յակոբեանի յիշատակին:

Ապա կը յիշատակուին նկատառելի նուիրատուութիւններ յօգուտ`

– Ս. Երրորդութիւն մայր եկեղեցւոյ սրահի շինութեան եւ
– Վենետիկի աբբահօր ի պատիւ ճաշկերոյթի ընթացքին` ի նպաստ համանուն հաստատութեան:

Մնայուն Եկամուտ «Ասպարէզ»-ին1956 սեպտեմբեր 30-ին, «Լեւոն Յակոբեան յիշատակի տան» Զ. տարեդարձին մեծ տօնախմբութեան ընթացքին, Սոֆիա Յակոբեան բեմ բարձրանալով` խուռներամ բազմութեան առջեւ կը յայտարարէ.

«Ասպարէզ» թերթին նիւթապէս աջակցած ըլլալու համար յանձն կ՛առնեմ անոր ազատ հողին վրայ կառուցել երեք խանութներ, որոնց նիւթական եկամուտը պիտի յատկացուի «Ասպարէզ»-ին:

1957 յունուարի 2-ին կը սկսի անոնց շինութիւնը, որ կ՛աւարտի երկու ամիսէն, մարտ 2-ին: Խանութներուն վերեւը կ՛արձանագրուի` «Արդեամբ Սոֆիա եւ Լեւոն Յակոբեաններու»:

Եկամտաբեր նուիրատուութեան արժէքին անդրադառնալով` «Ասպարէզ» 1967 դեկտեմբեր 1-ի թիւին մէջ կը հաստատէ. «Այս կերպով Լեւոն Յակոբեանի սիրած «Ասպարէզ»-ը կ՛ազատէր նիւթական մտահոգութենէ եւ կը դառնար ինքնաբաւ»:

Նշենք, որ յիշեալ կալուածը շինարարական նոր նախաձեռնութիւններու պատճառով գնուեցաւ Ֆրեզնոյի քաղաքապետարանին կողմէ:

Հայ Կրթական Հիմնարկութեան
Առաջին Եւ Մեծագոյն Բարերարը1959-ին Սոֆիա Յակոբեան 80 էյքըր տարածութեամբ ծաւալուն եւ մեծարժէք հողաշերտ մը կը նուիրէ Հայ կրթական հիմնարկութեան, որուն վարկը կը բարձրանայ, եւ ծաւալ կը ստանայ անոր համահայկական գործունէութեանց բնոյթը: Բարերարուհիին բաղձանքը կ՛ըլլայ, որ հողը ծախուելու պարագային արժէքը պիտի մնայ ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻ եւ միայն տոկոսը կամ հասոյթն է, որ պիտի գործածուի նպատակին: Հայ կրթական հիմնարկութիւնը իր յարմար դատած ձեւով պիտի ծախսէ եկամուտը` կրթական նպատակներու:

Սոֆիա Յակոբեան կը բաղձայ նոյնպէս, որ այս ֆոնտէն օգտուին ՀՅ Դաշնակցութեան վեթերաններու զաւակներ` իրենց ուսումը կատարելագործելու համար: Ասիկա անշուշտ ի յիշատակ իր անմոռաց ամուսնոյն` հանգուցեալ Լեւոն Յակոբեանին, որ ՀՅ Դաշնակցութեան հաւատաւոր եւ արժանաւոր անդամներէն մէկն էր:

1961-ին կալուածը կը վաճառուի Քալիֆորնիոյ նահանգին, որ կը գնէ եւ կը կցէ Ֆրեզնոյի համալսարանին: Փոխարժէքը` 260,000 տոլար, Հ Կ հիմնարկութեան կը փոխանցուի 1961 ապրիլ 19-ին:

Համաձայն բարերարուհիի բաղձանքին, գումարը կը կոչուի «Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան կրթական ֆոնտ»:

Նուէր Յունաստանի Հայութեան`
Լեւոն Եւ Սոֆիա Յակոբեան ՎարժարանՀՅ Դաշնակցութեան Աթէնքի ընկերները 1959-ին մամուլին մէջ կոչ մը կը հրատարակեն` վարժարանի մը շինութեան համար բարերար հայցելով:

«Ասպարէզ» կ՛արձագանգէ եւ անհրաժեշտութիւնը շեշտելով` այդ նպատակին համար խմբագրական յօդուած մըն ալ կը յատկանցէ:

Սոֆիա Յակոբեան անյապաղ իւրացնելով նախաձեռնութեան կարեւորութիւնը` կը պատասխանէ. «Լեւոն միշտ կ՛ըսէր, թէ Յունաստան եղաւ այն պետութիւնը, որ գթառատօրէն, առաջին հերթին բաց ըրաւ իր դռները հայ տարագիր բազմութեան առջեւ»:

Ծրագիրը կ՛իրականանայ 30,000 տոլարով: Շինութիւնը կը սկսի 1959-ի սեպտեմբերին եւ կ՛աւարտի 1962-ին:

Խանդավառուած դպրոցի շինութեան արդիւնքներէն` Աթէնքի ընկերները անմիջապէս կ՛որոշեն անոր կից ունենալ սրահ մը: Ս. Յակոբեան վեհանձնօրէն կը ստանձնէ նաեւ ա՛յդ ծրագրի շինութեան ծախսերը եւ 20 հազար տոլար եւս կը յատկացնէ:

Տակաւին չբաւարարուած յիշեալ իրագործումներով` գթառատ բարերարուհին այնուհետեւ յանձնառու կ՛ըլլայ ամէն տարի 10 սաներու նաեւ կրթաթոշակ հոգալ իր միջոցներով: Որով, անձնապէս կամ բարեկամական պարագաներով կը յաջողի ամէն տարի համապատասխան գումարը ապահովել եւ փոխանցել դպրոցի պատկան իշխանութեանց. այդպէս, օրինակ, 1967-ին սաներուն համար կը ղրկէ 2850 տոլար:

Լեւոն Եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլեճ
Պուրճ Համուտ – ԼիբանանԸնդառաջելով Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան նուիրակ Խորէն արք. Բարոյեանի դիմումին` Սոֆիա Յակոբեան յանձն կ՛առնէ նաեւ կառուցումը ազգային լրիւ երկրորդական վարժարանի մը, սփիւռքի ամէնէն հայահոծ քաղաքին` Պուրճ Համուտի մէջ, ուր գոյութիւն ունեցող տասնեակ մը ազգային նախակրթարաններու կողքին, շեշտուած կ՛ըլլայ կարիքը միջնակարգ եւ երկրորդական ազգային վարժարանի մը:

Դիմում կը կատարուի նաեւ Հայ կրթական հիմնարկութեան:

Ազնուական բարերարուհին կ՛ընդառաջէ` յատկացնելով 50 հազար տոլար: Հայ կրթական հիմնարկութիւնը կը տրամադրէ 33 հազար տոլար:

1962-ին, յանուն տիկին Սոֆիա Յակոբեանի եւ Հայ կրթական հիմնարկութեան, վարիչ քարտուղար Բիւզանդ Կռանեան կ’այցելէ  Պէյրութ, ուր կը յայտարարէ յատկացումներու ուրախալի որոշումը: Անիջապէս կը սկսի շինութիւնը, որ կ՛աւարտի 1964-ի ամրան: Գեղակերտ եւ բոլոր յարմարութիւնները լրացնող:

Ազգային Բարերարուհիի ԿոչումՄայր Սոֆիա Յակոբեանի առատաձեռն բարերարութիւնները, իշխանական նուիրատուութիւնները, հանրօգուտ ծառայութիւնները եւ անբասիր հայուհիի առաքինութիւնները դուրս կու գան Քալիֆորնիոյ սահմաններէն եւ սեփականութիւն կը դառնան ընդհանրապէս հայութեան ամէնուրեք:

Առ այդ, թուականները (1963), Կիլիկիոյ կաթողիկոսը` երանաշնորհ Խորէն Ա. հայրապետ, 30 Հոկտեմբեր 1963 թուակիր օրհնութեան կոնդակով Մայր Սոֆիա Յակոբեանը կը պատուագրէ Ազգային բարերարուհի:

«Հայ ժողովուրդի բարերարութեանց պատմութեան մէջ թողուցիք անմահ անուն մը: … Ձեր առաքինազարդ ու սրբանուէր կեանքովն ու բարերար գործերովը ոչ միայն հաղորդակից, այլեւ մասնակից եղաք ձեր հարազատ ժողովուրդին ցաւերուն եւ ուրախութիւններուն, ձգտումներուն եւ իտէալներուն եւ ապրեցաք ու գործեցիք անոր հետ եւ անոր համար` հայ կնոջ յատուկ սքանչելի համեստութեամբ: Ահա թէ ինչո՛ւ, յանուն հայ ժողովուրդին, Մենք զձեզ կը դասենք մեր ժամանակներու ընտրելագոյն մեծ հայուհիներու ոսկեղէն շարքին մէջ:

«… Բարձրօրէն գնահատելով ձեր կրթանուէր ընծայաբերութիւններն ու ազգօգուտ ծառայութիւնները, մեր հայրապետական ներկայ կոնդակով… ի բոլոր սրտէ կը շնորհաւորենք զձեզ որ ձեր ազգանուէր կեանքովն ու պանծալի գործերովը արժանի նկատուեցաք Ազգային բարերարուհիի պատուանունին»:

Լայն Ուշադրութիւն
ԼիբանանահայութեանՀակառակ իրեն կատարուած ջերմ հրաւէրներու` բարերարուհի Սոֆիա Յակոբեանին առողջութիւնը թոյլատու չ՛ըլլար, որ անձամբ տեսնէ Լիբանանը եւ եռուն հայ կեանքը այնտեղ: Այնուհանդերձ, համոզումով ան կը կատարէ նկատառելի նուիրատուութիւններ հետեւեալ նպատակներուն.

– ՀՅ Դաշնակցութեան կեդրոնական ակումբի կառուցման ի նպաստ` 50,000 տոլար:
– Պէյրութի մէջ կառուցուելիք Հայ ծերանոցի շինութեան` 90 հազար տոլար:
– Պէյրութի հայ որբերու կուրանոցին` 20 հազար տոլար:

ՀՅ Դաշնակցութեան Եւ
ՀՕ Միութեան ՀետՍոֆիա Յակոբեան ազգային-հասարակական կրթական նպատակներու առատաձեռն նուիրաբերելով հանդերձ, միշտ սրտին մօտ կ՛ունենայ իր սիրելի ամուսնոյն գաղափարական տուները:

Վերջին շրջանին ՀՕ միութեան կեդրոնին կը նուիրէ 10,000 տոլար:

Իսկ հրապարակային վերջին ներկայութիւնը կը տեսնուի ՀՅ Դաշնակցութեան հիմնադրամի հանգանակային ձեռնարկին, 1967, նոյեմբեր 17-ին: Պատուոյ սեղանին հիւրընկալուած` Սոֆիա Յակոբեան ի միջի այլոց իր կողքին կ՛ունենայ նահատակ գրագէտ Դանիէլ Վարուժանի զաւակը` Հայկ Դ. Վարուժան:

Կը հանգանակուի 36,300 տոլար: Ս. Յակոբեան կը նուիրէ 5000 տոլար:

Հաշուեկշիռ Մը
Ի Կենդանութեան
Բարերարուհիին մեծութեան անյարիր է անշուշտ հաստատել, որ աւելի քան 50 տարիներ, իբրեւ նախագահուհի ՀՕ միութեան մասնաճիւղին, լուռ ու յարատեւ կու տայ եւ կը մասնակցի առաւելագոյնով: Ի կենդանութեան կատարուած տեսանելի նուիրատուութիւններու հաշուեկշիռը կազմելով` մեզի թոյլ կու տանք պատկերը ամփոփել հետեւեալ ձեւով.

  • Կրթական, դպրոցաշինական, մշակութային ծրագիրներու` 365.000 տոլար:
  • Գաղափարական հաստատութեանց, ներառեալ` ՀՕՄ, «Ասպարէզ», եւ այլն 345,000 տոլար:
  • Բարեսիրական նպատակներու` 110,000 տոլար: Գումար` 820,000 տոլար:

Այս բոլորը, անշուշտ, հաշուական անցեալի արժեչափով միայն, նկատի ունենալով, որ անշարժ հաստատութիւնները այսօր միլիոններու գնահատանք ունին, ինչպէս Սոֆիա Յակոբեան վարժարանը Աթէնքի արուարձանին մէջ եւ համանունը քոլեճը` Պուրճ Համուտի մէջ, Լիբանան:

Այսուհանդերձ, յիշեալները փոքր մասն են տակաւին նուիրատուութեանց:

Մեծագոյն անակնկալը վերապահուած էր յայտնաբերուելու իր կտակով:

Արդար կը սեպենք նկատել տալ, որ կան կարեւոր այլ նուիրատուութիւններ եւս, որոնց ստուգումները տակաւ կը կարօտին յայտնաբերումներու:

Մայր Եւ Ազգային Բարերարուհիի
ՄահըՍոֆիա Յակոբեան 1967 նոյեմբեր 28-ին, երեքշաբթի կէսօրէ ետք իր բնակարանին մէջ յանկարծամահ շիջելով` խոր սուգի կը մատնէ Ֆրեզնոյի հայութիւնը: Տխուր լուրը անմիջապէս կը տարածուի քաղաքէ քաղաք, մինչեւ հեռաւոր հայահոծ գաղութները:

Մեծ հայուհիին, գործնապաշտ եւ իսկական հայրենասէրին վաստակաշատ կեանքին ի յարգանս` Ֆրեզնօ կը տեղան ցաւակցական անհամար հեռագիրներ` ազգային, կրօնական միաւորներէ, կուսակցական կազմակերպութիւններէ, միութիւններէ, մամլոյ գործակալներէ, ինչպէս նաեւ` անձնական ու համակրական օտար եւ հայ շրջանակներէ. անոնց գլխաւորներէն`

Այս առիթով ՀՅ Դաշնակցութեան Բիւրոն կը հաստատէ, թէ` «Ան իր ժողովուրդին ծառայեց հաւատարմութեամբ»:

Ազգային յուղարկաւորութիւնը կը կատարուի ուրբաթ, դեկտեմբեր 1-ին եւ կը թաղուի Ֆրեզնոյի հայկական գերեզմանատան մէջ, իր սիրելի ամուսնոյն` Լեւոն Յակոբեանի կողքին:

Մեծագոյն Անակնկալը`
Յետ ՄահուԸնդհանրապէս բացայայտ նուիրատուութիւններու հաշուարկումը կատարելով` կ՛եզրակացնէինք, որ Սոֆիա Յակոբեան ի կենդանութեան իր ժողովուրդին տուած է աւելի քան 820 հազար տոլարի բարիք: Վստահաբար ի մտի ունեցած է ամբողջ ունեցածին հաշուեյարդարը կատարել մէկ- երկու տարիէն, որովհետեւ իր արտայայտութիւնն է եղած մահուընէ տասնօրեակ մը առաջ. «Եթէ Աստուած մէկ-երկու տարի եւս կեանք շնորհէ ինծի, իրականացնելու համար ծրագիրս»…:

Բայց ո՞վ հասած է նպատակներու ամբողջական իրագործմանը…:

Այսուհանդերձ, որպէս հաստատակամ, իրատես Մայր, ամէն անակնկալ նկատի առած եւ գիտակ «Խորհուրդ մարդկանց, կամքն Աստուծոյ» առածին, գրած կ՛ըլլայ իր կտակը, որ աւելի մեծ հարստութիւն մը կը պարունակէր` յատկացուցած իր ժողովուրդին, քան ինչ որ նշեցինք ըստ կարելւոյն:

Կտակին բացումը ըստ օրին կը կատարուի «Քորթ հաուզ»-ի մէջ` ի ներկայութեան ՀՕՄ-ի Ֆրեզնոյի վարչութեան, Եկեղեցասէր տիկնանց ատենապետուհիին եւ «Ասպարէզ»-ի խմբագիրին: Թողօնին կտակակատարներ նշանակուած կ՛ըլլան հանգուցեալին քոյրը` Վերգինէ Գազեան եւ բարեկամուհին` Մարթա Էնշըր:

Ստորեւ, կտակի պայմաններն ու յատկացումները, որոնք այդ շրջանին գնահատուած են աւելի քան մէկ միլիոն տոլար:

1.- Աթէնքի Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան դպրոցին` 30.000 տոլար, 10 տարուան ընթացքին վճարելի` ամէն տարի 3000 տոլարի հաշուով:
2.- Ֆրեզնոյի ՀՕՄ-ի մասնաճիւղին` 10.000 տոլար:
3.- Ֆրեզնոյի ՀՕՄ-ի Կրտսերաց «Սոֆիա» մասնաճիւղին` 2000 տոլար:
4.- «Ասպարէզ» թերթին` 6000 տոլար:
5.- «Հայրենիք» թերթին (Պոսթըն)` 4000 տոլար:
6.- ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէին` 2000 տոլար:
7.- Ֆրեզնոյի Առաջին երիցական եկեղեցւոյ` 4000 տոլար:
8.- Ֆրեզնոյի Հայ պանդխտաց եկեղեցւոյ` 200 տոլար:
9.- Ֆրեզնոյի Ս. Երրորդութիւն մայր եկեղեցւոյ` 200 տոլար:
10.- Իր տան ամբողջ ստացուածքը եւ խոշոր գումար մը իր քրոջը:

Բացի այս գումարներէն, շատ խոշոր գումար մը, որ պիտի ճշդուի հետագային, որովհետեւ «սթաք»-ներ, «շեր»-եր, եւ «պոնտ»-եր են, 20 տարիով աւանդ կը տրուին «Լեւոն եւ Սոֆիա ֆոնտ» անունով, որմէ գումարներ կը հանուին, ՀՕՄ-ի կողմէ, միմիայն այն պարագային, երբ դպրոց, բուժարան, ծերանոց կամ նման մարդասիրական կառուցումներու կարիք զգացուի: 20 տարի ետք այդ գումարին մնացորդը կը դառնայ Հայ օգնութեան միութեան Կեդրոնական վարչութեան իբրեւ սեփականութիւն:

Այս գումարներուն մէջ չի մտներ Ֆրեզնոյի «Լեւոն Յակոբեան դաշտավայր»-ին ֆոնտը, որ կը կարծենք, մինչեւ 95,000 տոլարի հասցուցած է մեծ բարերարուհին եւ կը պատկանի Ֆրեզնոյի ՀՕՄ-ի մասնաճիւղին:

Ներկայ իր կտակով, կրնանք ըսել, որ մեծ բարերարուհին ԱՌՆՈՒԱԶՆ ՄԷԿ ՄԻԼԻՈՆ ՏՈԼԱՐ կտակած է ազգային-մշակութային նպատակներու:

Օրինակելին Հուսկ, ուրեմն, Սոֆիա Յակոբեան, թրքական բարբարոսութիւններու պատճառով որբացած, կրցաւ ամէնէն ազնիւ ու մարդկային ոճով պատասխանել ցեղին եւ արեան ձայնին: Հայրենի բնագաւառներուն մէջ քանդուած բազմահազար դպրոցներուն, մշակութային հաստատութիւններուն, մտաւորականութեան եւ կոտորուած անմեղ ժողովուրդին համար տուաւ իր ամբողջ կեանքն ու ստացուածքը. կառուցեց դպրոցներ, մնայուն հիմնադրամ հաստատեց յօգուտ ուսումնատենչ եւ կարօտ հայ ուսանողներուն, յատկապէս` Հայ կրթական հիմնարկութեան եւ Հայ օգնութեան միութեան մօտ, հայ ժողովուրդին գոյատեւման պայքարին եւ ուժականութեան նուիրաբերելով շուրջ երկու միլիոն տոլար:

ԿԱՐՕ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

Post a comment