Blog

In Memory of Genocide Survivor Haiganoush Markarian’s 40th Day Requiem Service (in Armenian)

Ցեղասպանութենէն Ճողոպրած ՀՕՄուհի Հայկանուշ Մարգարեանի Մահուան Քառասունքին Առիթով
Քառասուն օրեր առաջ, Մարտ 13 2008ին, իր մահկանացուն կնքեց ցեղասպանութենէն վերապրած Հայկանուշ Մարգարեանը, Սան Ֆրանսիսքոյի ու Ծովածոցի հայութեան գուրգուրանքին արժանացած երկու վերապրողներէն (միւսը Թագուհի Քէշիշեան, 94 տարեկան): 106 տարեկանին այս օտար ափերու ցուրտ հողին յանձնեցինք հրաշքով մը Ամերիկայի այս ափերը հասած հայուհի մը, որ իր կեանքի առաջին կիսուն ճաշակած է իր ծննդավայր Խարբերդէն գաղթելու անտանելի տառապանքները, որուն ենթարկուած են իր ծնողքը, իր գերդաստանը ու ինչպէս նաեւ գիտենք, ամբողջ արեւմտահայութիւնը:

Հ. Մարգարեան, ծնեալ Ազարեան, ծնած է Յունուար 24 1902ին, Արեւմտահայաստանի Խարբերդ քաղաքը, դուստրը Մինաս եւ Վարդեր Ազարեաններու, ունեցած է մէկ եղբայր եւ չորս քոյրեր:

Խօսքը տանք Հ. Մարգարեանին, ան կը պատմեր. «Կը յիշեմ, որ Օսմանեան կառավարութիւնը նախ գոցել տուաւ մեր բոլոր հայկական վարժարանները, երբ ես 3րդ դասարանն էի: Մեր ապահովութեան համար տունը փակուած կը մնայինք, առաջին հերթին սկսան ձերբակալել հայ մտաւորականները, կղերականները եւ ուսուցիչները ու բանտարկել. Խարբերդի կուսակալը մեր առաջնորդին՝ Պսակ վարդապետին կը կանչէ ու կը պահանջէ իրմէ, որ բոլոր հայերը իրենց զէնքերը յանձնեն կառավարութեան, համոզելով, որ այս մէկը իրենց ապահովութեան ու պաշտպանութեան համար է: Միամիտ առաջնորդը հաւատալով կուսակալին, հրահանգ կու տայ հօրս՝ Մինասին, որ տունէ տուն երթայ ու զէնքերը հաւաքելու աշխատանք տանի: Հայրս ակամայ կը հնազանդի առաջնորդին, սակայն իրեն կ’ըսէ՝ այս հաւաքուած զէնքերը օր մը քու սրտիդ ու մեր բոլոր հայերուն սիրտերու դէմ պիտի ուղղուին: Այդպէս ալ եղած է, առաջին հերթին սպաննած են Պսակ վարդապետը, ապա ղեկավարներն ու ժողովուրդը»:

Ուրիշ առիթով մը Հ. Մարգարեան կը պատմէ. «Յետոյ թուրք զինուորականները սկսան տուները խուզարկել եւ այր մարդիկը ձերբակալել, կարգը եկաւ մեր տան, երկու թուրք զինուորներ զարկին մեր դուռը, հայրս եւ եղբայրս պահանջեցին, մայրս քաջօրէն պատասխանեց իրենց. «Դուռը չեմ բանար, ի՞նչ կը փնտռէք, հոս չեն»: Այդ միջոցին հայրս ու եղբայրս ժամանակ ունեցան պահուըտելու նախապէս պատրաստուած գետնափոր թաքստոցի մը մէջ. յետոյ զինուորները կրցան ներս մտնել եւ խուզարկել տունը, բայց ոեւէ այր մարդ չգտնելով ձգեցին ու հեռացան, իսկ ես ու քոյրերս վախ ու դողի մէջ կծկուեցանք սենեակի անկիւնին մէջ»:

Զինադադարէն ետք, տակաւին քանի մը տարի եւս մնալէ ետք Խարբերդի մէջ, տեսնելով կեանքի անապահովութիւնն ու քաղաքական աննպաստ պայմանները, մտահոգուած իրենց ապագայով, Ազարեան ընտանիքը կ’որոշէ հեռանալ հայրենի օճախէն ու հաստատուիլ Հալէպ:

Հայկանուշ 1925ին Հալէպի մէջ կ’ամուսնանայ Մարգար Մարգարեանի հետ ու կը բախտաւորուին 5 զաւակներով. Հայկանուշ ունէր նաեւ 6 թոռներ եւ 5 ծոռներ:

Հալէպի մէջ Հ. Մարգարեան 1935ին կ’անդամակցի Սուրիոյ Օգնութեան խաչին, երկար տարիներ եղած է գործօն անդամուհի եւ վարչական կազմի մէջ վարած գանձապահուհիի պաշտօն: Ան Ամերիկա փոխադրուելէ մինչեւ իր մահը մաս կը կազմէ ՀՕՄի Օքլէնտի «Էրեբունի» մասնաճիւղին: 1993ին, ան առ ի գնահատանք ՀՕՄի 50 տարիներու ծառայութեան, կը մեծարուի ՀՕՄի պատուագիրով եւ զարդասեղով, Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային վարչութեան կողմէ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ:

Այս քանի մը տողերը, ծննդավայրէդ՝ Խարբերդէն բերուած ափ մը հող թող ըլլայ անթառամ շիրիմիդ վրայ, տանջահար ՀՕՄուհի:

Post a comment